مجله رفاه نوجوانان

آسیب‌پذیری خشک‌سالی‌ها نیاز به مدیریت بحران دارد
نویسنده: انجنیر وکیل احمد بارک (کارشناس امور محیط زیست)
(نشر شده در شمارۀ 103 مجلۀ رفاه نوجوانان)

      چنانچه همه می‌دانیم، آب مایۀ حیات و فراوان‌ترین مادۀ مرکب بر روی سطح کره زمین است. آب بیش از سه‌چهارم سطح کرۀ زمین را پوشانده است. 97.2 فیصد از آب‌های موجود در این سیاره در اقیانوس‌ها و دریاها ذخیره شده اند، اما تنها حدود 2.8 فیصد از آب‌های موجود قابل نوشیدن هستند.
    متأسفانه با خشكسالي و کمبود آب، بلاهاي طبيعي بروز و خسارات زيادي به زندگي انسان و  ایكوسيستم طبيعي وارد می‌شود؛ این پدیده به عنوان يك ناهنجاري اقليمي، يكي از مخرب‌ترين پديده‌هاي آب و هوايي محسوب می‌گردد و تقريباً در همه مناطق اقليمی افغانستان ديده می‌شود که اکثراً در افغانستان باعث مهاجرت‌ها و بیجا شدن‌های جبری می‌گردد؛  هيچ منطقه‌ای از افغانستان از اين پديده در امان نيست و تأثيرات اين پديدۀ مخرب به نسبت موقعيت طبيعي خود را تجربه می‌نماید؛ لذا بروز خشكسالی‌هاي شديد و گسترده در كشور آسیب‌های بسياري را هر ساله بر پيكرۀ اقتصادي بخشي از كشور تحميل می‌کند که از آن جمله می‌توان به فرسايش خاکی، رشد سريع نفوس، تأمين مواد غذائي از طريق افزايش نياز به محصولات زراعتی و مشخصاً گسترش سطح زير كشت اشاره نمود. به عبارتي، نياز امروزي جوامع بشري، فشار بر انواع منابع طبيعي تجديد شونده و عدم استفاده از ریزرف‌ها و ذخایر طبیعی را به حدي زياد نموده که از دامنۀ بردباري آن تجاوز کرده و بعضاً زمینه‌های سير قهقرايي را به وجود آورده است. از سوی دیگر،  از اوائل دهۀ پنجاه بدین سو و با تجاوز و مداخلۀ خارجی‌ها و درگیری‌های مسلحانه در افغانستان، فرسايش خاك و پيامدهاي ناشي از آن، مانع اساسي در برابر ترقی و انکشاف جامعۀ بشري تلقي می‌شود. تقلیل کميت و کيفيت محصولات زراعتی، تخريب علفچرها، کاهش توليد محصولات جنگلی به خصوص پسته و جلغوزه، نابودي کول‌ها و هامون‌ها، ناپايداري دامنه‌ها، سیل‌های مخرب بهاری،  خشک شدن و تخریب کاریزها و سایر منابع آب‌هاي زيرزميني، آسیب‌هاي جبران ناپذير زيست محيطي و در نهايت فقر اقتصادي و عدم ثبات اجتماعي را به بار آورده است.
     خشکسالی سال روان از جملۀ همین پدیده‌های منفی می‌باشد؛ بر اساس ارقام موجود، میزان بارندگی ولایت هرات در طول فصل بارندگی تا یک ماه قبل به طور اوسط 80 میلی‌متر بوده، در حالی‌که نیاز متوسط 200 میلی متر می باشد که این مقدار بارندگی موجود نمی‌تواند به مناطق مالداری و کشت للمی حد اقل نیازهای آبی شان را مرفوع نماید.
    این تأثیرات منفی علاوه بر10 ولسوالی حاد و 4 ولسوالی نیمه حاد خشکسالی ولایت هرات، ولایت‌های همجوار را نیز آسیب پذیر نموده که خطر سرازیر شدن هزاران خانوادۀ زیر خط فقر به شهر هرات موجود است. اگر به صورت عمومی تخمین زده شود، امسال بیش از 15 فیصد مجموع نفوس ولایت هرات از ناحیة خشکسالی شدیداً رنج می برند؛ کمبود مدیریت در حفر چاه‌های عمیق، عدم اکمال به موقع مالداران و للمی کاران، موجودیت افراد زورگو حین توزیع مواد امدادی به آسیب دیده گان و توزیع آب موجود، بی‌توجهی در احداث بندهای کوچک و بزرگ (ظرفیت‌های موجود) مانند بند پاشتان، بند رود غارون، چک‌دم‌ها در ولسوالی‌های آسیب پذیر و تهدید خشکسالی در سال‌های قبل، کندی در تحقیقات و ترویج ورایتی های نباتی مقاوم در کم آبی و .... می‌تواند از چالش‌های موجود باشد.
     با توجه به این‌که نیازهای اولیه برای آسیب دیده‌های خشک‌سالی تثبیت شده، لازم است تا در قسمت کاهش آسیب پذیری مردم، دولت تمام تدابیر را روی دست گرفته تا از مهاجرت‌ها، فقدان مواد غذائی و کم آبی کاسته شود و در جهت پایداری منابع طبیعی، بهره برداری موثر از امکانات دست داشته، تقسیم عادلانة آب، اکمال ذخایر ثابت و دورانی، ایجاد مدیریت شفاف و واقعی بر اساس ارقام و داده‌های ساحوی برای رسیدگی به آسیب دیده‌گان خشکسالی و کنترول مدیریت مسکن برای برگشتن به سوی کار، زراعت و مالداری وطن مان تدابیر خاص اتخاذ و عملی گردد.